BERGAMA AKROPOLÝS'i

Pergamon antik kentinde araþtýrma ve kazýlar 1874'de baþlamýþtýr. Alman mühendis Cari Human, antik parçalar bulmuþ, 1878'de Alman Arkeoloji Enstitüsü kazýlara baþlamýþtýr. 1927'ye kadar süren kazýlarda Akrapolis çýkarýlmýþtýr. Alman Arkeoloji Enstitüsü, Wolfgang Radt baþkanlýðýnda onarýmlarýný sürdürmüþlerdir.

Bergama antik kentini, geliþim evrelerine bolum bolum incelemek gereklidir.

HEROON: Yapýnýn kalýntýlarý, yukarý kente çýkan rampanýn solundadýr Ya[ Pergamon Krallarý, I. Attalos ve II. Eumenes in kültü (dinsel merkez) olduður Attaleion yada Eumeneion diye bilinir. 18x21 m boyutlarýnda bir peristildirfçevresi sütunlu t ile çevrili yapý). Ana giriþi güney batýdadýr; ayrýca kuzeybatý da bir kapýsý daha vardýr. Asýl k odasý, avludan ayrýlmýþ geniþ bir ön galerinin arkasýndadýr. Roma döneminde duvarlarý me kaplanmýþtýr. Heroon da gömüte rastlanýlmamýþtýr. Helenistik ev kalýntýlarý olan Heroon'un doðusunda, sarnýç evinin altýnda cok sayýda su yolu kanallarýna rastlanmýþtýr. Kuzeyinde ise dizi dükkan sýralanýr.

ATHENA KUTSAL ALANI: Tiyatro terasýnýn üstündedir. Günümüzde yalnýzca temelleri kain Bergama nýn en eski tapýnaðýdýr. Bölümlere ayrýlmýþ cellasý (kült odasý) ile Dor düzeninde bi peripteros'tur. Tapýnak, Zeus v Kent tanrýçasý Athena'ya adanmýþtý. Sütunlu galeriler ve giri yapýsý II. Eumenes döneminde kralýn Galatlar, Makedonyalýlar' karþý kazandýðý baþarýlarýnýn anýsýna yapýlmýþtýr iki katlý galerilerin, ust katlan lon, alt katlarý Dor düzenindedir. Arka duvarlarda heykel konulmasý için niþler vardý. Ust katlardaki mermer korkuluk yüzeylerinde, kabartma olarak düþman silahlarý betimlenmiþtir. Yapýyý; Kral Eumenes'in Athena'ya adadýð sanýlmaktadýr.

KÜTÜPHANE: II. Eumenes, kuzey galerinin doðusuna Helenistik Dönemin'in en büyük kitaplýklarýndan birini yaptýrdý. Giriþi kuzey galerinin ikinci katýndaydý, dýþarýya açýlmýyordu. Günümüzde ki kalýntýlar da, kitaplýðýn birinci katý ile galerinin ikinci katý belirgindir. Kitaplýð doðusunda ki bolum okuma salonudur. Korunabilmiþ olan kuzey ve doðu duvarlarýnda, döþemeden 50 cm yüksekliðe kadar kimi delikler görülür. Bunlar ahþap raflarýn kenet delikl Kuzey duvarýn ortasýnda ki podyumda, Berlin'deki Pergamon müzesinde saklanan Athena Parthenos Heykelinin bir küçük örneði durmaktaydý. Okuma salonu ahþap damlýydý; duvarle üst bölümündeki pencerelerden ýþýk alýyordu. Antik kayýtlara göre, Antonius I. O. 41 de 200 ruloyu içeren büyük kitaplýktaki yapýtlarý, Kleopatra'ya armaðan etmiþtir.

SARAYLAR: Athena Tapýnaðý ve kitaplýðý çeviren galerinin doðusundaki saraylar oldukça yal yapýlardýr. Odalar sütunlu avlu çevresine dizilmiþtir. En güneyde ki 25x25 m boyutlarýndaki y II. Eumenes'in sarayýdýr. Kuzeyinde geniþ bir salonla ona baðlý bir kült odasý vardýr. Avluda sý güneybatý köþesinde sarnýç yer alýr. Batýdaki odada Hephaistion imzalý mozaik vardýr

DEPOLAR VE SU YOLLARI: Yukarý kentin kuzey kenarýnda, birbirine koþut beþ uzun yapýda oluþmaktadýr I. Eumenes döneminde yapýmýna baþlanýp, II. Eumenes döneminde son biçimi almýþtýr Depolarýn dýþýnda, günümüzde Aþaðý Agora'da korunmakta olan 13 deðiþik çapta 9 gülle bulunmuþtur. Depolar diziliþleri ile savunma duvarlarý oluþturuyordu. Kýþla depolarýn 5 üstündeki terastaydý. Depolarýn kuzeyinden görülen su kemerleri Roma dönemine iliþkin yapýlardýr. Helenistik su yollarý I. O. ti. yy. da yapýlmýþ ve uç kol halindedir. 50-75 cm uzunluðunda 240. 000 toprak kunkten oluþmaktadýr. Madra Daðý'ndan Yukarý Kent'in karþýsýndaki depoya gelen su buradan tunç borularla kente daðýtýlmaktaydý.

TRAIANEUM: Tapýnak tanrýlaþtýrýlmýþ Roma Ýmparatoru Traianus için baþlanýlmýþ Ýmparator Hadrianus döneminde bitirilmiþtir. Kazý da kutsanan iki imparatorun dev heykelleri bulunmuþtur. Beyaz mermer tapýnak yüksek bir podyum üstünde, Korint düzeninde peripterostur; sütunlu galerilerle çevrilidir.

TÝYATRO VE TÝYATRO TERASI: Bergama tiyatrosu, çok dik bir yamaca dayalý, Helenistik dönem mimarisini yansýtan bir yapýdýr. 10. 000 kiþilik , 80 oturma yer Caveadan oluþmaktadýr. Ýmparator ve yüksek rütbeli görevlilere ayrýlmýþ en alt sýradaki bölüm mermer, üst yaný andezittir. Tiyatro terasýna, güneyde yer alan üç kemerli kapýdan girilir. Saðýnda ve solunda Dor düzeninde galeriler yer alýr. Antik Çað'ýn en dik tiyatrolarýndan biridir.

DIONYSOS TAPINAÐI: Tiyatro terasýndadýr. 25 basamaklý podyum üstündeki tapýnak, iyon düzenindedir. Yalnýz ön yüzünde sütunlar bulunan andezitten yapýlan tapýnak daha sonra mermere çevrilmiþtir. Ýmparator Carakalla, kendini Yeni Dionysos1 ilan etmiþ, tapýnaðý büyük ölçüde onartmýþtýr. Bu nedenle Carakalla Tapýnaðý olarak ta bilinir.

YUKARI AGORA: Zeus sunaðýnýn güneyinde, bir teras aþaðýdadýr. Agora kare biçimindedir; güney ve kuzey doðusunda Dor düzeninde sütunlu galerilerle çevrilidir. Agora'daki yapýlardan ancak batýsýndaki küçük tapýnak ile sunak günümüze gelebilmiþtir. Mimari parçalara göre tapýnak, prosrylos planlý ve karmaþýk düzendedir. Kuzeyde, yolun agora dan çýktýðý, niþ biçimli yapýnýn altýnda, Zeus Sunaðýný bulan Cari Humann'ýn ( 1839 - 1869 ) gömütü vardýr. .

DEMETER KUTSAL ALANI: 100x50 m'lik alana kuruludur. Philetarios ve kardeþi Eumenes anneleri Boa için yaptýýmýþlardýr. Templum in antis planlý andezitten inþaa edilmiþ olan tapýnak, Roma döneminde mermer ekle prostylos plana dönüþmüþtür. Andezit sunaðýn iki yaný, kabartma kývrýmlarla bezelidir. Helenist galeriye Roma döneminde Krinth yada lon düzeninde ekler konulmuþtur. Galerinin doðusunda, dinsel oturma törenlerin izlenmesi için 800 kiþilik oturma yeri bulunmaktadýr.

HERA KUTSAL ALANI: Gymnasion'un kuzeyinde, iki teras üstündedir. Ön odanýn baþ tabanýndaki yazýttan, II. Attalos döneminde Hera Basilea için yapýlmýþtýr. Tapýnak, podium üstünde, iki yaný korkuluklarla çevrili dört sütunlu Dor düzeninde ve yapýnýn ön yüzü güneye dönüktür. Kült odasýnda Zeus un ya da II. Attolos'un olabileceði sanýlan büyük bir erkek heykeli bulunmuþtur. Tapýnaðýn batýsýnda yuvarlak oturma banký ile heykel kaidesi, doðusunda sütunlu galeri yer alýr.

Temelin üzerindeki kabartmalý frizde Helenistik heykeltraþlýðýn en baþarýlý örneði görülmektedir. 120 m uzunluðunda, 2.30 m yüksekliðindeki frizde, tüm tanrý ve tanrýçalar betimlenmiþtir. Doðu'da; Zeus, Athena, Apollo, Artemis ve Leto'nun) Tanrýlar ve Gigantlar Savaþý'nýn bir bölümü görülür. Kuzey de Orion, Yazgý tanrýçalarý Moiralar, Gece tanrýçasý betimlenmiþtir.

Güneyde Güneþ tanrýsý Helios; batýda deniz ile ilgili betimler yer alýr. Sütunlu galeri duvarlarýnda, Bergama Krallýk soyunun atasý sayýlan Telephos ve kimi kahramanlar bulunmaktadýr. Ara Pacis Augustus Sunaðý'nýn öncüsü olan Zeus Sunaðý tapýnaktan ayrý baðýmsýz bir yapý olmasý Klasik Çaðlar boyunca heykeltraþlýk deðeri ve mimari açýdan bir dönüm noktasýdýr.