Erken devirlerden baþlayarak günümüze gelen tarihsel bir süreçte , Anadolu Türkmen dokuyucusunun düz ve düðümlü dokuma yaygý kültürü içinde, kendine has renk ve desen yapýsý ile ayrý bir kimliðe sahip Batý Anadolu Bergama Halýlarý ile ilgili olarak güzel araþtýrmalar yapýlmýþ durumda..

Bergama sevdalýsý kültür adamý Osman Bayatlý'dan baþlayarak birçok araþtýrmacý, Bergama düz ve düðümlü yaygýlarý konusunda son dönemi kapsayan araþtýrmalar ve yayýnlar yaparak konuya dikkatleri çekmiþ konumdalar.. Daha önemlisi, çok önemli miktardaki yayýnda yer alan, özellikle yurtdýþý Müze ve özel koleksiyon sahiplerinin koleksiyonlarýndaki kýymetli Batý Anadolu Bergama çevresi halýlarý, sadece Türkiye'de konuya ilgi duyanlarýn deðil , Avrupa ve Amerika'da konuya ilgi duyanlarýn tanýdýðý bir Anadolu geleneksel dokuma tip ve karakterini gündeme getirmiþ durumda..

Ancak; bütün bu çalýþmalar içinde, erken devirlerden günümüze bütün bir Bergama Halýlarýnýn kimliðini ve karakteristiðini bulmak, veya daha derin düþünüldüðünde; Bergama'yý Bergama yapan ve farklý kýlan Bergamalý dokuyucunun estetik dünyasýna yönelmek gerektiðinde , bütün bu halýlarý gerek yurtiçi, gerek yurtdýþý yayýnlardan takip etmek veya; Avrupa'dan Amerika'ya deðin geniþ bir coðrafyada Batý Anadolu'dan , büyük bir ihtimalle de Bergama'dan ithal edilmiþ bu nadide Bergama Halýlarýna tek - tek ulaþmak gerekiyor..

Bizler ; þimdiye dek yapýlmýþ araþtýrmalar ve yayýnlar yaný sýra, bütün bu çalýþmalar içinde yer alan ve münferit olarak "birbirinden baðýmsýz ve habersiz tanýtýlmýþ" olan Batý Anadolu Bergama çevresi Halýlarým , ulaþabildiðimiz büyük bir bölümünü bir araya getirmek ve tarihsel bir süreç içinde birbirine yakýn ve anonimleþmiþ karakterleriyle, "dokuyucunun estetik dünyasýndan geldiði ölçülerde" gruplandýrarak, "Tarihten Günümüze Bergama Halýlarý" kimliðiyle betimlemeyi amaçladýk..

Fahrettin Kayýpmaz (Berksav'ýn Bergama Halýlarý adlý yayýnýndan. Fotoðraflar da ayný yayýndan alýnmýþtýr.)

YAÐCIBEDÝR TÜRKMEN GRUBU HALILARI

Yaðcýbedir olarak tanýnan oymak Balýkesir ve Bergama çevresinde 24 köyde yerleþmiþtir.Bir zamanlar orduya yay imal etmelerinden dolayý yaycibedir olarak tanýnan bölge zamanla deðiþerek yaðcýbedir'e deðiþmiþtir.Bergama'nýn batýsýnda Geyik daðýnýn eteklerindeki Mazýlý, Çaðlan,Kýroba,Kocaoba Samanlýk gibi köylerde; halý,kilim,heybe,torba,çuval ve çul dokunmaktadýr.

  Yaðcýbedir halýlarýnýn eskileri ve iyileri zarif ve güzeldir.Yüz cm2 de 800-1000 düðüm vardýr.Renk olarak mavi,fes rengi güvez ve koyu kýrmýzý kullanýlmaktadýr.Bu renkleri uzun süre muhafaza ederler.Ekseriyetle 80*120 cm ebatlarýndadýr.

Yaklaþýk 80 90 yýl öncesine kadar Bergama çevresi yaðcýbedir dokumalarýnda kullanýlan ilmek ipi renklerini O.bayatlý þu þekilde derlemiþ bulunmaktadýr.

KAZDAÐÝ TÜRKMEN GRUBU HALILARI

1860 lý yýllardan sonra Çanakkale Kaz Daðlarý yöresinde zorunlu iskan edilmiþ Türkmen gruplarýnýn halýlarýdýr.

Zeminlerinde yerleþmiþ motiflere göre halýlar isimlendirilmiþlerdir.

YUNTDAÐI TÜRKMEN GRUBU HALILARI

XlX.yy kadar Bergama ve köylerinde hemen hemen her evde dokuma tezgahý bulunmaktaydý.Bugün ise sadece 3 bölgesinde (Kozak,Yuntdað, Yaðcýbedir) dokumacýlýk kalmýþtýr.

     Bergama'nýn güneyinde 1084 rakýmlý yutdað yaylasýnda  bulunan 60 kadar köyden bilhassa Seklik,Atcilar,Sarýahmetler,Maldan,Süngülü, Pýnqarköy,karahüseyinli,Ýsmailli,Bayramcilar ve Yeniceköyde halý,kilim,heybe ve torba dokunmaktadýr.Yuntdaðýnda dokunan halýlar deveboynu,yeþilbaþ ve düz biçim isimlerini alýrlar.Renkler koyu kiraz kýrmýzýsý, koyumavi ve natürel devetüyü rengidir.

YÜNCÜ KARAKEÇÝLÝ HALILARI

Yüncü aþiretine ait Balikesir Ývrindi Bergama ve hatta Bursa çevresindeki köyler tam olarak tesbit edilememektedir.Kendilerine ait renk ve desen yapýsý ile diðer türkmen gruplarýndan çok farklý halý ve kilim geleneði bulunan yüncülerin týpki kimliklerini unuttuklarý gibi dokuma geleneklerini de unuttuklarýný görüyoruz.

  Yüncü halýlarý özellikle iç içe kancalý birbirine geçmeli madalyon orta zemini itibariyle Ýran ve Horasanda yerleþmiþ Belucistan Türkmenlerinin halýlarýna benzemektedir.   

KOZAK  HALILARI

Kozak bergama'ya baðlý bir yörenin adýdýr.Fýstýk Çamý ve çam ormanlarý ile ünlü bu bölge yörenin cennet köþelerinden biridir.

Bergama'nýn kuzeyinde bulunan 500 rakýmlý KOzak yaylasýnýn 18 köyünden bir çoðunda halý kilim,torma pamuk bezi dokunmaktadýr.Eskiden her evde halý tezgahý olur ve küçük kýzlar mutlaka halý ustrasý (ilme býçaðý) kullanmasýný öðrenirlerdi.

Kozak halýlarý küçük ebatlarý, Kozak çevresine has bordür ve zemin desenleri ile ayrý bir özellik arzederler

SECCADELER

Mihrap desenli seccade örnekleri Bergama müzesinin çok kýymetli ve yöreye özgü halý ve kilim kolleksiyonu içinde yer almaktadýr.Halýlar arasýndada ayrý bir bölüm halinde ele alýnmýþlardýr.

GEOMETRÝK DESENLÝ BERGAMA HALILARI

Yakýn Dönem Bergama halýlarý içinde ele alýnan daha ilginç halýlardan bazýlarý, zeminleri geometrik bölünmeler içinde deðerlendirilmiþ bu grupta yer alan halýlar olmuþtur. 

   Bu bölümdeki halýlar ; geleneksel köy el halýlarýndan farklý,daha merkezi,þehirli veya kentli Bergama'yý ve geleneksel dokumalarýný iþaret eder durundaki halýlardýr.