BERGAMA BÝRÝNCÝ KERMESÝ

13 Nisan 1934' te Atatürk'ün Bergama' ya geliþiyle alevlene kermes ateþi, Atamýzýn direktifleriyle 1937 yýlýnda Ýzmir Ýlbayý ( valisi) Fazlý Güleç'in önderliðinde , Osman Bayatlý' nýn gayretleriyhle ilk kermes yaþandý.

Bu nedenle Atatürk' ten yadigar, Osman Bayatlý' dan armaðandýr bize kermes.

Baþlangýçta Halkevi rehberleiðinde organize edilmiþ, sonra Bergama' yý Sevenler Cemiyeti üstlenmiþ kermesi.

Ýlk Kermes 22 Mayýs 1937 düzenlenmiþ olup süresi 1 haftadýr.

Ýlk Kermes Komitesi

Baþkan Kaymakam Kamil Sapmaz
Üye CHP Parti Baþkaný Hamdi Arýkan
Üye Belediye Baþkaný Nafiz Özçelik
Üye Halkevi Baþkaný Fehim Kamil Ergin
Üye Müze Müdürü Osman Bayatlý
Üye Tahrirat Katibi Rýza Dinçer
Üye Evkaf Memuru Faiz Tunçer
Üye Halkevi Memuru Lütfullah Denizer

Ýlk Kermes Broþürü

Bergama þehrinin görünümünden ve tarihi eserlerden resimler yer almýþtý. Ayrýca çekici sözler yazýlmýþtý:

"Bergama' ya gelenler, yatma, yeme - içmeyi ucuz ve temiz bulacaklardýr. "

"Kozak çam fýstýk ve helvasýndan yiyiniz."

"Lokman hekimin hayat suyundan içiniz."

Ayrýca kermes anýsý olarak renkli rozette basýlmýþtý. Tüm çarþý ve evler boyanýyor, vitrinler düzenleniyor, temizlik çalýþmalarý haftalar sürüyordu.

22 Mayýs 1937 Pazar sabahý, bayraklarla donanmýþ çiçeklerle bezenmiþ, yollarýna ve konuklarýn oturacaðý alanlara caným Kozak, Yaðcýbedir, Yuntdað, Madra halýlarý, kilimleri serilmiþ, Bergama güneþin ilk ýþýklarýyla beraber, Kozak'tan (Ýncecikler üzerinden) þehre inen efelerin, zeybeklerin atlarýnýn çýkardýðý sesler ile uyandý.

Bu efeler, zeybekler, kýzanlar, ne Söke'yi, ne Sucahlý'yý basmak ne de ülkelerini savunmak için iniyorlardý düze. Yörelerinin kültürel zenginliklerini, doðal güzelliklerini tanýtmak, ekonomilerini saðlamlaþtýrmak ve bir yýlýn yorgunluðunu bir haftada çýkarmaktý amaçlarý. Ýstanbul'dan, Ýzmir'den, Manisa'dan ve çevre ilçelerden gelen konuklarla, rengarenk giysiler içindeki yöre köylüleriyle þehrin nüfusu bir kat artmýþ 25-30 bine ulaþmýþtý. Þehrin doðu'da üçkemer köprüsünde, batý'da Haylazlar Kayasýnda, kuzey'de Akrapol eteklerinde, Güney'de Zübeyde Haným ilkokulunda biten evleri, konuklarýný aðýrlamak için kapýlarýný ardýna kadar açmýþtý. Baðlar kýrý denilen ve yaya olarak þehre yarým saatlik uzaklýkta ki çayýrlýk alan, kermes için düzenlenmiþti. Otlar biçilmiþ, onur konuklarý için tabaný boydan boya halý kaplý, büyük bir çadýr, izleyiciler için de çardaklar kurulmuþtu. Kuþluk vaktinde, kadýn-erkek, çoluk çocuk, herkes akýn akýn kermes alanýnda toplandý. Yeni Asýr ve Kurun - Vakit gazetesinde 10 bin, Son Postaya göre 15.000 bin, Anadolu gazetesine göre de 15 -20 bin kiþi'ye hitap eden izmir Valisi Fazlý Güleç:

Sayýn arkadaþlar,

"Bugün açmakta olduðumuz Bergama Kermesi henüz tam mükemmeliyet iddiasýndan uzak olsa bile baþlangýçta olmak itibarý ile göðsümüzü kabartacak derecededir. Biz bu iþimize baþlarken kusurlarýmýz bildik ve halen de görüyoruz. Bize görmediðimiz kusurlarýn hatýrlatýlmasýný da iyi hisle ve hürmetle karþýlamak azmindeyiz. Bergamanýn serveti olan eski eserleri ve tabii güzelliklerinden istifade iþlerinin inkiþafý'da her güzellik gibi Türk camiasýnýn tabii ve bünyesinde uygun rejimi olan Cumhuriyet devrini beklemiþtir. Bu uðurlu baþlangýç yolunu açacak olan birinci Kermes'in ilk günü ve ilk sayfalarýna girerken bize cumhuriyet güneþini doðdurmak yolunda, büyük dahinin izinde savaþanlara saygý sunar ve Kermes'e tekamül yolunu açacak samimi tenkidleri bekleriz."

Söyleviyle Kermes'in açýlýþýný yaptý. Ardýndan davullar vurmaya, klarnetler çalmaya baþlayýnca, Kozaklý yirmi efe "Bengi", Sandýk Efe, Hasan Çaký Efe, Katip efe ve Kulaksýz efe "Harmandalý", oniki zeybek ve kýzan da "Arpazlý, Daðlý" adlý halkoyunlarýný oynamak için, sýrayla alana çýktýklarýnda, "Dehha, Hayde" naralarýyla yer yerinedn oynadý. Aylarca bu güne hazýrlanan Bergamalýlar, Kaþýkçý köyü efelerinden Musa Tuncer, Ali Rýza Poyraz, Mehmet ve Hasan Efelerin "Dörtlü" oyunuyla, artý zaptede-medikleri bir sevinç heyecan duygusu ile ya oyuna katýlýyor, ya da bir köþede alýþýlmamýþ bir þekilde, suskunluk içinde alandakilere bakýyorlardý. Ardýndan dört kiþilik kýlýç-kalkan ekibi alana çýktý. Yaþlarýndan beklenmeyen bir çeviklikle sunduklarý gösteri sýk sýk alkýþlarla desteklendi. Avcýlarýn ok ve tüfekli gösterileri beðeniyle izlendikten sonra alan atlýlarla doldu. Atlýlarýn yarýsý güneye, yarýsý kuzeye giderek iki takýma ayrýldýlar. Baþlama iþaretiyle atlarýný dörtnala sürerek ellerindeki ciritleri karþý takým oyuncusuna deðdirmeye uðraþýyor veya karþýdan gelen ciritten korunmaya çalýþarak ciriti havada tutmaya uðraþýyorlardý. At cambazlarýna taþ çýkartýrcasýna bazen atýn yanlarýna yatarak deðnekten kendilerini kurtarýyorlardý. Copu kaldýranlar da iki sýrýk arasýna beþ metre yükseklikte gerilen ipin üzerinden, atla giderken, ellerindeki deðnekleri yere vurarak aþýrtmaya uðraþýyorlardý. Cirit ve copu kazananlara geleneðimiz gereðince, ödül olarak urbalýk verildi. Bu kumaþlar, kazanan belli olana kadar, cop kaldýrýlan iki sýrýða baðlanmýþtýr. Akþama doðru davul zurna eþliðinde, onbin kiþilik kortejle þehre dönüldü. Gece ise istanbul Þehir Tiyatrosunun Hakevinde sahnelediði oyun beðeniyle izlendi.

Ýkinci günü, Halkevinde eðitilen gençlerin rehberliðinde ören yerleri gezildi. Gece yine halkevi'nde istanbul Þehir tiyatrosu temsili vardý. Kermes, üçüncü günü Dikili'de, dördüncü günü'de Çandarlý'da deniz eðlenceleri ile devam etti. Bergama-nýn denizle baðlantýsý olan bu iki bucaðýmýzýn dantela gibi kývrýmlý ve zeytin ormanlarýyla kaplý kýyýlarý sandallarla gezilip, gençler yaðlý direk, (iskelden denize doðru ve 5-6 metre uzunluðundaki çam tomruðu zeytin yaðý ile yaðlanýp, ucuna bir bayrak takýlýr. Alt ucu karada üst ucu denizde olan bu direðin, ucundaki bayraðý almak için gençler sýrayla direkte yürümeye baþlarlar. Mayo'lu gençler yukarýya doðru eðimli ve yaðlý olan bu direkten ilk anlarda denize düþerler. Bir süre sonra yürüyenler direkteki yaðýazalttýklarý veya kurnaz bazý gençler ayaklarýna kum sürdükleri için biri bayraða kadar ulaþýr ve bayrakla beraber denize düþer.) ve yüzme yarýþlarý ile konuklara zevkli saatler yaþattýlar.

Kermes'in beþinci günü otomobiller, otobüsler, atlý arabalar ve her türlü ulaþým araçlarýyla, kozak yaylasýna çýkýldý. Üç buçuk milyon fýstýk aðacýnýn bulunduðu ve dünyanýn en büyük fýstýk ormanýna sahip bu yörenin Aþaðýcuma köyünün kýyýsýndaki "Bahçeardý" mevkii Kozak'ýn onaltý köyünce Kermes'e hazýrlanmýþtý Her köy bir aðacýn altýný tutmuþ, ürettiklerini çam dallarýna tutturup, konuklarýný çayocaklarýnda yaptýklarý çay, kahve ile aðýrlýyorlardý. Bir aðacýn altýnda Kaplan köylüleri fýstýklarýnýn, baþka bir aðaçta Güneþli köylüleri yaðlarýný, peynirlerini, arþý köþede Aþaðýbeyliler üzümlerini, ballarýný. Yukarýbeyliler tersyüz çizmelerini Çamavlulular halýlarýný, Kara-velililer kilimlerini doðal bir vitrinde sergiliyorlardý. Binlerce insan dað yolunun yorgunluðunu unutup, 20-30 metre yükseklikteki çam aðaçlarýnýn gölgesinde yemyeþi-çayýrlarýn üzerine uturmuþ Kozak'lý zeybeklerin oyunlarýný izliyordu. Kozak yöresi halkoyunu olan "daðlý" da davullar da coþmuþ Yaylacýk ve andýklý daðlarýný inletircesi-ne tokmaðý güme vuruyorlardý, izmir Halkevi Temsil Kolu'nun "istiklal" piyesinden sonra 30 kozak atlýsýnca cirit oynandý.

Kozak etkinliklerini üstlenen Haluk Ökeren ve Rahmi Balaban cirit oyunundan sonra, telaþ ve heyecanla Kozaklý gençlerin yanlarýna gidip sýranýn kendilerine geldiðini bildirdiler. Keye denilen ucu çengelli (Aðacýn kývrýmýndan) sýrýklarla çam aðaçlarýna týrmanan gençler 20 metrelik çamdan diðer çama, Tarzan'a parmak ýsýrtýrcasýna bu sýrýklarla geçtiler. Aslýnda bu tehlikeli gösteri, Kozaklý gençlerin fýstýk toplarken yaptýklarý olaðan bir iþti. Koskoca çam aðaçlarýndan in-çýk, in-çýk fýstýk toplamaya kalkarsanýz, ne gücünüz ne zamanýnýz yeter. Keye'nizle çýkarsanýz ilk çama, toplarsýnýz künerleri, iþiniz bittimi keyenizin çengelini takarsýnýz karþý çamýn dalýna, salarsýnýz kendinizi boþluða, göz açýp kapayana kadar, ya karþý çamýn dalýndasýnýz, ya da yerde.

Keye'nizin kaymasý veya çürük dala keye'nizi takmanýz sonucu, yirmi metreden yere düþmenize kozaklýlar "Keye þaþtý" derler. Çama Keye'siz çýkan Kozak delikanlýsýna kýz verilmediðinden, tüm kozaklý bekar gençler keye ustasýdýr.

Hava kararmadan tekrar Bergama'ya dönen konuklar Kermes'in son günü olan 28 Mayýs'ta ikinci kermes'te buluþmak üzere birbirleriyle ve Bergama'lý dostlarýyla vedalaþarak, gruplar halinde kendi þehirlerine dönmeye baþladýlar.

Kermes günü Bergama'nýn zengin günüdür.

Ne bu günü, ne yarýný, ne de dünüdür.

Çekilin Efeler kursun ahengi

Kermes günü Efelerin düðün günüdür.