Çukurhan

Saraçlar arastasý île Ekin loncasýnin Þeftali sokaðý arasýndadýr.

Ýinþa tarzýna göre, hanýn XIV-XV. yüzyýllarýnda yapýldýðý tahmin olunmaktadýr. Burada, üstü tonozlu bir çarþýnýn da bulunduðu kalan izlerden anlaþýlmaktadýr.

Çarþý içine açýlan kapý kanatlarýnýn 2 m. daha içerde olduðunu kapý üstündeki oda, dört duvar üstüne oturtulmuþ kubbesiyle bugüne kadar saðlam kalmýþtýr. Bu odanýn ikili üçlü ufki tuðlalarýn çevirdiði küçük yönü taþlarla yapýlan muhtelif klasik duvarýnda bir penceresi vardýr.

Burada bulunan Bursa tipi bir kemer, 15 cm. kadar bir girinti yaparak bir niþ vücuda getirmiþ ve boþ sathinin içinde iki merkezli klasik kemerle pencere açýlmýþtýr. Odanýn cephe saçaðý altýnda küçük tuðladan konsolcuklar kul- lanýlmýþtýr. Baþka binalarda görünmeyen bu tarz, Bergama için bir özellik taþýmaktadýr. Dört köþe olan avluyu iki kat eyvan (hayat) çevirmektedir. Bunlardan alttakiler tonoz, üsttekiler kubbe ile örtülüdür.

Dört köþe olan ayaklar kaba yontulu taþ ve kireç harçla yapýlmýþtýr. Bunlara kemerler ve kemerler üzerine de tonozlar binmektedir, ikinci katta ise kubbeler iki paye ile duvardaki kemere baðlanan yan kemerlerin teþkil ettiði dört yarým daire üzerine oturtulmuþtur. Eyvaný teþkil eden her kemerin arka taraflanna birer oda yapýlmýþtýr. Odalar yarým direk þeklindeki tonozlarla örtülüdür. Yalnýz köþelerinde üç satýh tonoz vardýr.

Hanýn kuzey duvarý 33 m. uzunluðunda olup, ufki tuðlalarýn çevirdiði küçük yönü taþlarla yapýlmýþtýr. Bu duvarda altlý, üstlü tuðladan sivri kemerli 8 pencere vardýr. Burada eskiden bîr kapý bu- lunurken, hanýn üç mirasçýya paylaþýmý üzerine son senelerde yeni bir kapý daha açýlmýþtýr.

Hanýn ortasýnda bir kuyu vardýr.Derinliði 10-15 m. arasýnda deðiþen su bulunmaktadýr.

 

Taþhan

1432 yýlýnda inþa edilen handa devþirme malzeme bol miktarda kullanýlmýþtýr. Cephesinde antik taþlarýn kullanýldýðý yapýnýn üst katlarý tuðla-taþ almaþýk örgüye sahip idi.Yapý harap durumdadýr. Rüþtiye Mektebi caddesinde ve Küplühamam yanýndadýr. Kapýsý üstünde bulunan kitabesine göre, bu kervansaray. Sultan Mehmet'in oðlu Sultan Murat zamanýnda, Hatip Mahmut'un oðlu Hibeytullah tarafýndon 835 (1432) tarihinde yaptýrýlmýþtýr. Kitabenin bulunduðu açýklýk yontulu taþla iþlenmiþ ve bunun altýna klasik (9 taþlý) basýk Türk kemeri ve mermer söveler yerleþtirilmiþtir.

Kapý önünde bir tonoz veya kubbenin bulunduðunu, kalan kemerin izlerini anlatmaktadýr. Kapýdan girilince saðdaki oda ile, sonradan ahýr haline getirilen bazý odalar ve þimdi kapýþý caddeye açýlan bir oda (yazýhane) tonozludur. Tonozlarý çökmüþ olan yerlere ahþap örtü yapýlmýþtýr.

Bina, esasýnda bir katlýydý. Çeþitli antik sütun, baþlýk ve altlýklar kul- lanýlmak suretiyle meydana getirilen saya arkasýna odalar dizilmiþtir. ikinci kat, sonradan ahþap oîarak yapýlmýþtýr. Büyük kapýnýn tam karþýsýnda ahýr kapýþý vardýr. Kapý, iki merkezli klasik (19 taþlýdýr) Türk kemeridir.

Ahýr, 21.5x8 ölçüsünde tonoz örtüsüne kadar yüksekliði 5 m.'dir. Ahýr, yontulu büyük taþlarla meydana getirilmiþ 4 kemer üzeri ne tonozu oturtmak suretiyle yapýlmýþtýr. Tonoz üstündeki toprak tabakasýnýn aðýrlýðýný azaltmak, ayný zamanda harici hararete karþý ayýrma malzemesi olmak üzere, arasýna cam kabuklarý konulmuþtur. Ahýr kapýsýnýn iki tarafýndaki tonozlu iki oda, sonradan kiremitle örtülmüþtür. Burada bulunan dört köþe planlý kuyu 30 yýl önce kapatýlmýþtýr.

Kuyu etrafýnda bulunan sekiz köþeli taþ çerçeve ile suyun akmasý için yapýlan taþ oluk döþeme arasýnda görülmektedir. Yalaklar ise kaldýrýlmýþtýr. Ayakyolu yapýlmýþ olan odada ocak izi bulunduðuna göre,burasýnýn yemekhane ve sonradan kahve ocaðý olarak kullanýlmýþ olduðu anlaþýlmaktadýr.

Hanýn, incirli mescit tarafýnda bulunan duvarý, binanýn yapýþý hakkýnda iyi bir fikir vermektedir. 28.40 m. uzunluðunda olan duvar antik trahit blok taþlardan sonra, tuðlalann çerçevelediði klasik þekilde meydana getirilmiþtir. Burasý, iki diþli kirpi saçaðý ile nihayetlenmektedir. Saçaðýn üstünde bulunan moloz duvar ise sonradan yapýlmýþtýr. Bu duvarda bulunan düþey (mazgal þeklinde) dar pencereler 15x40 cm. ölçüsündedir.

Bunlarýn taþ üst eþiðinde, üzerine oyma olarak, Türk tarzýnda iki merkezli kemer iþlenmiþtir. Bu pencerelerden yalnýz birisinde iz kalmýþtýr.